Po kome se zovu beogradske ulice

Beograd ima 8.793 različita imena ulica. Za … njih sam uspeo pouzdano da utvrdim da nose ime konkretne osobe koja ima zapis u Wikidati, sa poznatom godinom rođenja. Pošto se ista imena ponavljaju po opštinama (Njegoševa postoji i na Vračaru i u Obrenovcu), osnovna jedinica u analizi je ulica u opštini. Takvih je ….

Ličnosti sam podelio u pet klasa po godini rođenja. Granice nisu zamišljene kao stroga periodizacija, već kao grube generacije koje se u imenima ulica prepoznaju:

MapaGodine rođenja na mapi Beograda

Početni prikaz je toplotna mapa. Grad je podeljen na šestougaone ćelije, a boja ćelije je medijana godine rođenja svih ličnosti čije ulice kroz nju prolaze. Svaka klasa rođenja ima svoju boju. Prekidač Boja prebacuje mapu na pol: tada ćelija pokazuje udeo žena, a ulica je plava ili narandžasta. Pod Ulice je svaka ulica obojena po svojoj ličnosti, pa klik otvara kratku biografiju. Pod Gustina se vidi gde su ulice iz izabranog raspona godina najzbijenije.

Šta se vidi na mapi

Centar je najstariji. U krugu od 2 km od Terazija medijana godine rođenja je 1835, a više od polovine ličnosti rođeno je pre 1840. godine. Tu su Nemanjina, Cara Dušana, Cara Lazara, Karađorđeva, Kneza Miloša, Dositejeva, Vuka Karadžića, Gospodar Jevremova i Kneginje Ljubice: ulice koje su ime dobile dok je Beograd bio mala varoš i kad se pamtilo ono što je tada bilo „davno“. Između 2 i 4 km medijana skače na 1860, a od 4 do 10 km na oko 1894. To je prsten Novog Beograda, Karaburme, Konjarnika, Banovog brda i Kumodraža, gde se ulice uglavnom zovu po učesnicima ratova 1912–1918, Drugog svetskog rata i po naučnicima i umetnicima prve polovine 20. veka.

Periferija ponovo stari. Dalje od 10 km medijana je uglavnom između 1873. i 1884, a na više od 30 km od centra čak 1868. Sela i varoši u prigradskim opštinama (Mladenovac, Sopot, Grocka, Surčin) ulice su uglavnom imenovala kasnije, ali su pritom često birala „sigurna“ imena iz nacionalnog kanona: Karađorđa, Hajduk Veljka, Njegoša, Vuka, cara Lazara.

Sloj 1920-ih. Najbrojnija decenija rođenja su 1920-e (… ličnosti), a odmah za njom 1910-e. To je naraštaj koji je ginuo 1941–1945: … ličnosti sa ulicom umrlo je u tih pet godina. Posle rata su po njima dobijale imena ulice u novim naseljima.

KlasifikacijaPo decenijama rođenja

Pun raspon, od najstarije ličnosti do najmlađe. Gornji deo je histogram, a u traci ispod je svaka ličnost jedna tačka, pa se vide i pojedinačni antički i srednjovekovni primeri koji bi u stupcima bili nevidljivi. Prevlačenjem mišem preko grafika se zumira, a dupli klik vraća ceo raspon. Klik na stubac postavlja filter mape na taj interval, a klik na tačku prikazuje ulice te ličnosti.

GeografijaOpštine

Stari grad je jedina opština u kojoj je većina ličnosti rođena pre 1840. Vračar i Savski venac su opštine 19. veka, sa klasom 1840–1889 kao najvećom. Čukarica, Voždovac, Novi Beograd, Zemun, Palilula i Zvezdara su opštine 20. veka: kod njih je najveća klasa 1890–1929. Klik na opštinu približava mapu na nju.

KoLičnosti sa najviše ulica

Broje se ulice kao i svuda u tekstu, jedna po nazivu u svakoj opštini. Na vrhu je Nikola Tesla sa 18 ulica u 13 od 17 opština, jer se u nekim opštinama javlja više puta: Teslina, Nikole Tesle i Bulevar Nikole Tesle.

PolMuškarci i žene

Od … ličnosti po kojima su nazvane ulice, žena je …, odnosno …. Ulica sa imenom žene ima … od …. Pol je preuzet iz Wikidate (svojstvo P21). Za 56 osoba bez tog podatka pol je određen po imenu.

Udeo žena raste kroz vreme, ali sporo. Među ličnostima rođenim pre 1840. žene su 5–8%, u klasi 1840–1889. oko 11%, a kod rođenih posle 1890. oko 16%. Ni za generacije 20. veka udeo ne prelazi šestinu.

Centar je najmuškiji. Stari grad, Novi Beograd, Vračar i Savski venac imaju tek 6–7% žena. Rakovica, Čukarica, Obrenovac, Voždovac i Lazarevac, gde su ulice imenovane kasnije, imaju 15–17%.

Žene sa najviše ulica su ….

Sve ulice

Pretraga po imenu ulice, ličnosti ili opštine.

PodaciKako je napravljeno

1. Ulice. Preko Overpass API-ja preuzeti su svi putevi (highway=*) sa imenom unutar administrativne granice Grada Beograda: 36.032 segmenta i 8.793 različita imena. Geometrija potiče iz snimka OSM baze od 1. juna 2026. Segmenti istog imena u istoj opštini spojeni su u jednu ulicu, a opština je određena prema sredini segmenta.
2. OSM oznake porekla imena. Volonteri OpenStreetMap-a za mnoge beogradske ulice unose oznaku name:etymology:wikidata, koja pokazuje na Wikidata stavku osobe po kojoj je ulica nazvana. Takvu oznaku imalo je 3.040 imena. Kad je jedan segment ulice označen, a ostali segmenti istog imena nisu, oznaka je preneta na njih.
3. Automatsko uparivanje. Za imena bez oznake, naziv je iz genitiva vraćen u moguće nominative (Jovana Skerlića → Jovan Skerlić), uz uklanjanje titula (Vojvode, Doktora, Kneza…). Kandidati su traženi među Wikidata osobama sa člankom na srpskoj Vikipediji. Uparivanje je prihvaćeno samo ako se našla tačno jedna osoba sa poznatim datumom smrti, jer se ulice ne imenuju po živim ljudima. Tako je upareno … ulica. U tabeli i na mapi su označene kao „automatski“, a na mapi mogu da se isključe.
4. Godina rođenja je Wikidata svojstvo P569, a pol svojstvo P21. Kad je poznat samo vek (svetitelji, srednjovekovni velikaši), uzeta je sredina veka, a godina je u prikazu označena sa „~“.
5. Ručne ispravke. Izbačene su 22 pogrešne veze. Osam njih vodilo je ka živim ili očigledno pogrešnim osobama: ulica Mike Manojlovića u Surčinu bila je u OSM-u vezana za glumca Mikija Manojlovića. Ostalih 14 otkriveno je automatskim poređenjem naziva ulice sa imenom osobe, uz ručni pregled svih 135 odstupanja. Najveći deo odstupanja bili su legitimni nadimci i pseudonimi (Koče Kapetana, Zmaja od Noćaja, Tomaša Ježa), ali je, na primer, Gramšijeva bila vezana za Konfučija, a Kraljice Marije za Katarinu Kosaču.

Podaci: ulice-licnosti.json (ulice, ličnosti i geometrija) i opstine.json. Podaci iz OpenStreetMap-a dostupni su pod licencom ODbL, a podaci iz Wikidate pod CC0.